OguzHosoglu tarafından yazılmış tüm yazılar

Pareto diyagramı

(Alm. Pareto-Diagramm, n; Fr. diagramme de Pareto, m; İng. Pareto chart; Pareto diagram) 1. endst. Bir olaya sebep olan faktörlerin analizinde belirlenen neden sınıflarının ya da tiplerinin oluş sıklıklarını gösteren, nedenlerin en sık rastlanandan başlanıp azalan sıklığa göre sıralandığı özel bir histogram. 2. müh. İstatistikte, sıklıkları büyükten küçüğe doğru dizerek çubuk yükseklikleri ve bunların birikimli değerlerini bir eğriyle gösteren grafik gösterim. [1]

Vilfredo Pareto’nun adını taşıyan bir Pareto grafiği, hem sütun hem de çizgiler içeren, bireysel değerlerin azalan düzende sütunlarla ve kümülatif toplamın da çizgiler ile gösterildiği bir çeşit grafiktir.

Sol dikey eksen ortaya çıkma sıklığıdır, ancak alternatif olarak maliyet veya başka bir önemli ölçü birimi temsil edebilir. Sağ dikey eksen toplam oluşum sayısının, toplam maliyetin veya belirli ölçüm biriminin toplamının birikimli yüzdesidir. Sebepler azalan sırada olduğu için, toplu fonksiyon içbükey bir fonksiyondur. Aşağıdaki örneği ele alırsak, geç varış sayısını % 78 oranında azaltmak için ilk üç sorunun çözülmesi yeterlidir.

Pareto grafiğinin amacı, genellikle bir dizi faktör (genellikle büyük) arasından en önemlileri vurgulamaktır. Kalite kontrolde, genellikle kusurların en yaygın kaynağını, en yüksek kusur türü veya müşteri şikayetlerinin en sık sebepleri vb. temsil etmektedir. Wilkinson (2006), Pareto grafiğindeki her bir sütun için istatistiksel olarak kabul limitleri (güven aralıklarına benzer şekilde) üretmek için bir algoritma geliştirmiştir.

Bu çizelgeler, Apache OpenOffice/LibreOffice Calc, Microsoft Excel, Tableau Software gibi görselleştirme gereçleri, özelleştirilmiş istatistiksel yazılım araçları ve çevrimiçi kalite şeması sağlayıcıları gibi basit elektronik tablo programlarıyla oluşturulabilir.

Pareto grafiği, kalite kontrolünün yedi temel aracından biridir.[2]

Kalite kontrolündeki yedi araçtan birisi, oluşum sayısına göre varyansı gösteren bir çubuk grafiktir. En büyük iyileştirme fırsatlarını belirlemek ve ‘’önemli azınlık’’ları ‘’önemsiz çoğunluk’’tan ayırmak için değişkenler, azalan düzende gösterilir.[3]

Pareto diyagramı, genel etkiye katkıda bulunan çeşitli faktörlerin etkilerinin büyüklüğüne göre sırayla düzenlendiği sütun grafiği türüdür. Bu sıralama, “önemli azınlıktan” (en çok dikkat çeken faktörler) “faydalı çoğunluk” (yararlı olduğunu bilen ancak nispeten daha küçük bir etkiye sahip olan faktörlerden) belirlemeye yardımcı olur. Bir Pareto diyagramının kullanılması, bir ekibin çabalarını, en fazla etkiye sahip olan faktörlere yoğunlaştırmasına yardımcı olur. Ayrıca bir takıma belirli alanlara odaklanmanın mantığını iletmesine yardımcı olur. [4] 

[1]:http://www.tuba.gov.tr/tr/

[2]:https://en.wikipedia.org/wiki/Pareto_chart

[3]:http://www.businessdictionary.com/definition/Pareto-chart.html

[4]:https://www.google.com.tr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=8&cad=rja&uact=8&sqi=2&ved=0ahUKEwjpq8rz4bjTAhWUF8AKHWDiBC8QFghdMAc&url=http%3A%2F%2Fwww.health.state.mn.us%2Fdivs%2Fopi%2Fqi%2Ftoolbox%2Fdocs%2Fparetodiagram_ihi.pdf&usg=AFQjCNGJMUvGoL6ujSzcWkfAu7cViFBLig&sig2=vn-LFU4T4kH0iIzIx3tK0w

paranın zaman değeri

(Alm. Zeitwert des Geldes, m; Fr. valeur temporelle de l’argent, f; İng. time value of money) endst. Paranın, geçmişteki, bugünkü ve gelecekteki değerinin, faize ve zaman aralığına bağımlı ilişkisi. [1]

Paranın zaman değeri, parayı daha sonra almak yerine şimdi almanın daha büyük yararını anlatır. Zaman tercihi üzerine kurulmuştur.

Paranın zaman değeri ilkesi faizin neden ödendiği veya kazanıldığını açıklar: Faiz, banka mevduatında veya borcunda olsun, mevduat sahibini veya borç vereni paranın zaman değeri için tazmin eder.

Aynı zamanda yatırımın temelini oluşturur. Yatırımcılar, gelecekteki yatırımlarında olumlu bir getiri bekledikleri takdirde paralarını şimdi harcamaktan vazgeçmeye hazırdırlar.[2]

Bir yatırımcı ya da borç verenin, yatırım ya da kredi tamamen telafi edilene kadar beklemesi gereken zamandaki fiyat. PZD, daha önce alınan paranın, daha sonra alınan aynı miktarda paradan daha fazla değere sahip olduğu konseptine dayanmakta, çünkü bu para zamanla faiz kazanmak üzere ‘kullanıma sokulabilir (istihdam edilebilir).’ Bileşik faiz olarak hesaplanır.[3]

Paranın zaman değeri (PZD), potansiyel kazanç kapasitesi nedeniyle, şu anda mevcut olan paranın gelecekteki aynı miktardan daha değerli olduğu fikrindedir. Finansın bu temel ilkesi, sağlanan paranın faiz kazanabildiğini, herhangi bir para miktarı ne kadar erken alınırsa o kadar değerli olduğunu kabul eder. PZD’ye mevcut indirgenmiş değer denir.[4]

[1]:http://www.tuba.gov.tr/

[2]:https://en.wikipedia.org/wiki/Time_value_of_money

[3]:http://www.businessdictionary.com/definition/time-value-of-money-TVM.html

[4]:http://www.investopedia.com/terms/t/timevalueofmoney.asp

p diyagramı

(Alm. P-Diagramm, n; Fr. graphique en P, f; İng. fraction defective chart; p-chart; percent chart; proportion chart) endst. Bir sürecin kontrolünde, hatalı örnek sayısının örneklem büyüklüğüne bölünmesiyle bulunan hata oranını izlemek üzere kullanılan kalite kontrol diyagramı, kusurlu oranı diyagramı. [1]

İstatistiksel kalite kontrolde p-grafiği, uygun olmayan numune oranının, uyumsuz birimlerin sayısının örneklem büyüklüğüne oranı (n) olarak tanımlandığı bir örneklemdeki, uyumsuz birimlerin oranını izlemek için kullanılan bir kontrol grafiğidir.

P-grafiği, yalnızca bir veya daha fazla go-no go göstergesi veya testi ile belirlenen “geçer / başarısız” tipi incelemeleri, spesifikasyonları verilere, onlar grafikte çizilmeden önce etkili biçimde uygular. Diğer kontrol grafik türleri, sorun gidermeyi doğrudan bu tablolardan mümkün kılarak, çalışma altındaki kalite karakteristiklerinin büyüklüğünü gösterir.[2]

Kalite kontrolünde, bir numunedeki birimlerin yüzde kaçının arızalı olduğunu bularak bir sürecin kararlılığını belirlemek için kullanılan kontrol tablosu. P şeması veya orantı şeması olarak da adlandırılır.[3]

[1]:http://www.tuba.gov.tr/

[2]:https://en.wikipedia.org/wiki/P-chart

[3]:http://www.businessdictionary.com/definition/percent-chart.html

ortalama mutlak yüzde hata

(Alm. gemittelter absoluter Prozentfehler; Fr. pourcentage moyen d’erreur absolute, m; İng. mean absolute percentage deviation; mean absolute percentage error)endst. Zaman serilerinde tahmin yapıldığında oluşan hataların mutlak değerlerinin, gözlem verilerinin mutlak değerlerine oranlarının ortalamasının yüzdelik değeri. [1]

Ortalama Mutlak Yüzde Sapma (MAPD) ​​olarak da bilinen ortalama mutlak yüzde hatası (MAPE), örneğin eğilim tahmininde, istatistikte bir tahmin yönteminin, tahmin doğruluğunun bir ölçüsüdür. Doğruluğu genellikle yüzde olarak ifade eder ve şu formülle tanımlanır:

{\displaystyle {\mbox{M}}={\frac {100}{n}}\sum _{t=1}^{n}\left|{\frac {A_{t}-F_{t}}{A_{t}}}\right|,}

At  gerçek değer ve Ftahmin değeri.

At ve Ft arasındaki fark, tekrar gerçek değer At’ye bölünür. Bu hesaplamadaki mutlak değer, zamandaki tüm öngörülen noktalar için toplanır ve uyan p noktalarının sayısına bölünür. 100 ile çarpmak bunu hata yüzdesi yapar.

MAPE kavramı çok basit ve ikna edici görünse de pratik uygulamada büyük dezavantajları vardır.

  • Eğer sıfır değer varsa (örneğin, talep verisinde olduğu gibi) sıfır ile bölünme olacağı için kullanılamaz.
  • Çok düşük tahminler için yüzde hatası %100’ü aşamaz, ancak çok yüksek tahminler için hata yüzdesinde üst sınır yoktur.
  • MAPE, tahmin yöntemlerinin doğruluğunu karşılaştırmak için kullanıldığında; tahminler sistematik olarak çok düşük bir yöntemi seçeceğinden önyargılı olur. Az bilinen ancak ciddi olan bu sorun, tahmin edilenin gerçek değere oranını(Doğruluk Oranı olarak adlandırılır) baz alan bir doğruluk ölçütü kullanılarak üstesinden gelinebilir, bu özellik üstün istatistiksel özelliklere yol açar ve geometrik ortalama açısından yorumlanabilen tahminlere yol açar.[2]

[1]:http://www.tuba.gov.tr/

[2]:https://en.wikipedia.org/wiki/Mean_absolute_percentage_error

ortak varyans çözümlemesi

(Alm. Kovarianzanalyse, f; Fr. analyse de covariance, f; İng. analysis of covariance) endst. İstatistikte, iki rasgele değişkenin ne denli birbirlerine bağımlı olduğu ve de birlikte nasıl değiştiklerini saptamaya yönelik analiz, kovaryans analizi. [1]

Kovaryans analizi (ANCOVA), ANOVA ve regresyonu harmanlayan bir genelleştirilmiş doğrusal modeldir. ANCOVA, kovaryanslar (CV) veya rahatsız edici değişkenler olarak bilinen, birincil ilgi alanı olmayan diğer sürekli değişkenlerin etkilerini istatistiksel olarak kontrol ederken, bağımlı değişken (DV) popülasyonunun, genellikle bir davranış olarak adlandırılan kategorik bağımsız bir değişkenin (IV) seviyeleri arasında eşit olup olmadığını değerlendirir. Matematiksel olarak ANCOVA, DV’deki varyansı, CV (ler) ile açıklanan varyansa, kategorik bağımsız değişkenlerle açıklanan varyansa ve artık varyansa dönüştürür. Sezgisel olarak ANCOVA, DV’yi CV’nin örneklem ortalamalarıyla ‘’ayarlama’’ olarak düşünülebilir.

ANCOVA prosedürü, yanıt (DV) ve kovaryans (CV) arasında doğrusal bir ilişki bulunduğunu varsayarak aşağıdaki gibi açıklanmaktadır:
{\displaystyle y_{ij}=\mu +\tau _{i}+\mathrm {B} (x_{ij}-{\overline {x}})+\epsilon _{ij}.}

Bu eşitlikte, DV’de,  i. kategorik grup altında j. gözlem; IV’de, kovaryansın i. örneklem altında j. gözlemidir. Modelde gözlenen verilerden türetilen değişkenler  (kitle ortalaması) ve  (i. örneklem ortalaması). Katılacak değişkenler  (IV’nin i. seviyeden etkisi), (doğrunun eğimi) ve  (i. gruptaki j. gözlem için gözlemlenmeyen ilişkili hata terimi).

Bu spesifikasyona göre, kategorik davranış etkilerinin toplamının sıfır olduğunu varsayıyoruz.

\left(\sum_i^a \tau_i = 0\right).

[2]

Kovaryans Analizi (genelde ANCOVA olarak bilinir), varyans analizi ve regresyon analizi arasında yer alır. Birçok amacı vardır fakat ikisi , belki de en önemli ikisi:

  1. Önemli prognostik değişkenlerin varyasyonlarını muhasebeleştirerek gruplar arası karşılaştırma hassasiyetini arttırmak;
  2. Bu gruplar arasındaki önemli prognostik değişkenlerdeki dengesizlikler için gruplar arasındaki karşılaştırmaları “ayarlamak”. [3]

[1]:http://www.tuba.gov.tr/tr/

[2]:https://en.wikipedia.org/wiki/Analysis_of_covariance

[3]:https://www.google.com.tr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=10&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjK8OKH1bjTAhUF2RoKHSU3Af0QFgh3MAk&url=http%3A%2F%2Fwww.mas.ncl.ac.uk%2F~njnsm%2Fmedfac%2Fdocs%2Fancova.pdf&usg=AFQjCNFRclZMdK9uqyYHjvdM8P8rIzLEjQ&sig2=gHq3n2x1ABv1LRVNRiDpLg

model tanımlaması

(Alm. Modellspezifierung, f; Fr. spécification d’un modèle, f; İng. model specification) endst. Bir problemin çözümünün temelini oluşturacak yapı ve parametrelerin belirtimi. [1]

Regresyon analizinde, spesifikasyon, bir regresyon modelinin geliştirilmesi işlemidir. Bu süreç, model için uygun bir işlevsel form seçimi ve hangi değişkenleri içereceğini seçmekten oluşur. Örneğin biri, kişisel gelir , eğitim açısından insan sermayesi  ve iş üzerinde tecrübe  olmak üzere   fonksiyonel ilişkisini şu şekilde belirtebilir;

Burada  bağımsız ve aynı şekilde dağıtılması gereken açıklanamayan hata terimidir. Eğer regresyon modelinin varsayımları doğru ise, parametrelerin en az kareler tahminleri  ve β etkin ve yansız olacaktır. Dolayısıyla, tanımlama teşhisi, genellikle artıkların birinci ilâ dördüncü momentini test etmeyi içerir. [2]

[1]: http://www.tuba.gov.tr/

[2]: https://en.wikipedia.org/wiki/Specification_(regression)

kapasite gereksinim planlaması

(Alm. Kapazitätsbedarfplanung, f; Fr. planification des exigences de capacité, f; İng. capacity requirements planning; CRP) endst. Ana üretim planının gerçekleşmesi için bir ürünün ana üretim izlencesine göre iş merkezlerinin her biri üzerindeki iş yüklerini belirleme süreci. [1]

Kurulum süresine bakılmaksızın, her bir kaynak veya iş merkezi üzerindeki talebin veya yükün eklendiği hızlı fakat kaba bir kapasite planlama yöntemi. CRP, genellikle, önerilen bir ana üretim çizelgesinin(MPS) pratik olup olmadığını belirlemek için kullanılır.[2]

Kapasite sınırlarının belirlenmesi, ölçülmesi ve ayarlanması işlevi. Bu bağlamda kapasite ihtiyacıplanlaması terimi, üretim görevlerini yerine getirmek için gereken emek ve makine kaynaklarınınmiktarını ayrıntılı olarak belirleme sürecini ifade eder. CRP, belirli zaman periyotlarında kapasitenin yetersiz olduğunu gösterebilir. [3]

[1]:http://www.tuba.gov.tr/tr/

[2]:http://www.businessdictionary.com/definition/capacity-requirements-planning-CRP.html

[3]:https://scm.ncsu.edu/scm-articles/article/capacity-requirements-planning

kapalı döngülü malzeme gereksinim planlaması

(Fr. planification des besoins matières à boucle fermée; İng. closed-loop material requirements planning; closed-loop MRP) endst. Bütünleşik üretim planı, ana üretim çizelgesi ve kapasite gereksinim planından elde edilen bilgilerin yanı sıra üretim faaliyetleri denetimiyle elde edilen geribildirimin kullanılmasıyla her aşamasında değişiklik yapılması mümkün olan malzeme gereksinim planlaması. [1]

Ürün planlama ve stok kontrolü için, planların kontrol edilmesi ve düzenlenmesine olanak tanıyan bir bilgi geri bildirim özelliği ile kullanılan sistem. Kapalı döngülü MRP’ler, satın alma ve malzeme tedarik planlarını ana üretim çizelgesiyle senkronize eder. Sistem; tamamlanmış üretim ve malzemeler hakkındaki bilgileri MRP sistemine geri gönderir, böylece bu planlar kapasite ve diğer gereksinimlere göre ayarlanabilir. Sistem geri bildirim özelliğinden dolayı ‘’döngünün kapanması’’ olarak da bilinen, ‘’kapalı döngülü malzeme gereksinim planlaması’’ olarak adlandırılmıştır. [2]

Perakende mağazaları tarafından iade edilen veya üreticinin kalite kontrol standartlarına uymayan ürünleri de kapsayan bir üretim kaynak planlaması sistemidir. Bu stok kontrol sistemi; satın alma planlarını, mevcut ürünlerin bulunduğu listeyle eşleştirir. Bu, üreticilerin gelecek üretim planlarını, mevcut stokları baz alarak düzenlemesine olanak tanır. [3]

[1]:http://tuba.gov.tr/

[2]:http://www.investopedia.com/terms/c/closed-loop-mrp.asp

[3]:http://www.businessdictionary.com/definition/closed-loop-MRP.html

ihale

(Alm. Angebotsausschreibung, f; Angebot, n; Fr. offre, f; soumission, f; İng. bid; tender) 1. endst. Bir işi ya da bir malı fiyat eksiltme ya da artırma yoluyla birçok istekli arasından en uygun koşullarla kabul edene verme. 2. inş. Bir inşaat projesinin yapımına talip olan, çalışma akışı, süresi ve fiyat şartlarını yazılı olarak belirten yükleniciler arasında uygun olanının seçilmesi işlemi. [1]

1. Ödeme veya borç ödeme araçları görevi gören yazı veya simge(madeni para veya banknot gibi). [2]

2. Koşulsuz para (bir borcu karşılamak için) veya performans (bir zorunluluğu karşılamak için) teklifi. Bir ihale, ihale tarafının, ödemenin yapılmaması veya ifa edilmemesi nedeniyle cezalandırılmasını önleyebilir ve herhangi bir sebep olmaksızın, taraf olduğu kişi tarafından reddedilemez. [2]

3. İhale taleplerine yanıt olarak sunulan ve potansiyel bir sözleşme ile ilgili şartlar ve gereksinimlerle ilgili ayrıntılı bilgi içeren mühürlü teklif veya teklif belgesi. [2]

İhale, bir projeye teklif vermek veya devralma teklifi gibi resmi bir teklifi kabul etmektir. İhale genellikle, hükümetler ve finansal kurumların belirli bir bitiş gününe kadar tamamlanması gereken büyük projeler için teklife davet ettiği süreci belirtir. Bu terim aynı zamanda hissedarların, devralma teklifine cevap olarak hisse senetlerini veya menkul kıymetlerini sunma sürecini de ifade eder. [3]

[1]: http://tuba.gov.tr/

[2]: http://www.businessdictionary.com/definition/tender.html

[3]: http://www.investopedia.com/terms/t/tender.asp

ideal çalışma koşulları

(Alm. optimale Arbeitbedingungen, pl; Fr. Fr. conditions optimales de travail, pl; İng. ideal working conditions; optimum working conditions) endst. Ergonomide, bir sistemde insan özelliklerine, kapasitesine ve gereksinimlerine fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak en iyi uyan koşullar, optimal çalışma koşulları. [1]

[1]: http://tuba.gov.tr/